PROJENİN BAŞLANGICI VE AMACI:
Yaklaşık 2 sene önce Ekonomist Mücteba Onurhan Özmumcu; makro ekonomik çıktılardaki problemleri tespit etmeye gayret gösterirken ; hukuki çıktılarında ekonomik problemlere neden olabileceği hususu üzerine çalışma yapılması gerektiğine karar vermiştir.
Bu hususu da kendince şu tür makro ekonomik çıktılara dayandırmıştır;
-Ülkemizde yaşanan gelir dağılımı adaletsizlikleri, verginin dışsallık açısından geliri az olan vatandaşlarımıza daha çok yansımasının sadece ekonomik değil hukuki boyutlarının da olması,
-Ekonomik problemlerin sosyolojik problemlere neden olması ve bu sosyolojik problemlerin hukuki problemlere de yol açması,
-Fiyat istikrarının (enflasyonist-dezenflasyonist ekonomik problemlerinin olması) özellikle yüksek enflasyondan dolayı bozulması, bu durumun ekonomik istikrara (fiyat istikrarı+ekonomik büyüme ve ekonomik kalkınma) olumsuz etkilerinin oluşmasıyla insanların kronik işsizlik ve geçinme sorunları yaşamasının ülkemizde huzursuzluk ortamı yaratması, üretim hacminin düşmesi ve bunun sonucunda da hukuki ve ahlaki problemlerin yaşanması,
-Fiyat istikrarının bozulması sonucunda yüksek enflasyonun yarattığı olumsuz ekonomik etkilerin Kayıt dışı ekonomi ve kara para problemlerine yol açarak hem ülke GSMH ya hem de ülke huzuruna ciddi ölçüde olumsuz etkileriyle hukuki problemlere de yol açması,
-Ülkemizde yaşanan olumsuz olayların hem ekonomik hem de hukuk güvenirliliğine zarar vermesi
gibi örneklem hipotezleri ortaya koyarak;
-Ekonomik problemleri ve hukuki problemleri tespit etmek
-Ekonomik problemlerin ve hukuki problemlerin ortak noktasını tespit etmek
-Tespit edilen problemlere bilimsel normlar ölçüsünde çözüm yolu üretmek
-Hukuki problemler ekonomik problemleri mi doğuruyor ; ekonomik problemler hukuki problemleri mi doğuruyor hipotezinin test edilebilmesi amacıyla;
Yaklaşık 2 senedir çeşitli hukuk uzmanı ve ekonomi uzmanı kişilerle yapılan çalışmaların daha da geniş kapsamlı bir perspektifle ele alınması amacıyla;
Nisan 2025 itibariyle tüm ekonomi – hukuk çevrelerine açık olacak şekilde, gönüllülük esası ve hiçbir çıkar gözetmeksizin, Türkiye genelini kapsayacak şekilde proje planlanmış ve de Mayıs 2025 itibariyle de resmi olarak “Hukuk ve Ekonomi” çalıştayları yapılmaya başlanarak proje başlatılmıştır.
Projede;
–Siyasi, marjinal hiçbir türlü çıkar söz konusu değildir ve iş bu projeye iş bu tür amaçlarla gelmek isteyen kişi veya kişiler projeye kabul edilmeyeceklerdir.
Hukuk ve Ekonomi projesi; bilimsel normlar ölçüsünde , hiçbir marjinal çıkar gözetmeksin siyaset üstü bir çizgide var oluşunu sürdürecek ve toplumsal önceliklerimizi ön planda tutan bir proje olacaktır.
-Projemiz çalıştaylarında elde edilen bulgularının sıklığı tespit edilerek önce konu konu ele alınıp gönüllü iş birlikleriyle bilimsel makaleler yazılacak; projenin en son aşamasında da yazılan makalelerin bütününü kapsayacak şekilde ve çalıştaylardaki görüşülen tüm konuların ortak noktasını ele alacak şekilde projenin amacında da yer alan “Hukuki problemler ekonomik problemleri mi doğuruyor ; ekonomik problemler hukuki problemleri mi doğuruyor hipotezinin” proje araştırmalarındaki sonucunu genel bir tez şeklinde sunmayı planlıyoruz.
PROJE YÖNETİM KURULU
-MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU – EKONOMİST
-KUBİLAY ÇELİK – AVUKAT
-BERKAY DİNÇER ŞENYOL – AVUKAT
-BÜŞRA TEKİN – AVUKAT
-KUBİLAY DOĞAN – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-FULDEN DÖNDER – AVUKAT
-NURGÜL UZUN-AVUKAT
-MURAT ERBELGER- YATIRIMCI / IŞIK ÜNİ. MÜT.HEY.ÜYESİ
-SERPİL ÇINAR- AVUKAT
– DR. MELİKE YAVUZ- AKADEMİSYEN
-YAREN YILDIRIM – PROJE UZMANI
1.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: DİVAN İSTANBUL CİTY HOTEL ŞİŞLİ/İSTANBUL / MICROSOFT TEAMS UYGULAMASI
TARİH: 10.05.2025 / CUMARTESİ
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ-ONLINE
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
MURAT ERBELGER – IŞIK ÜNİVERSİTESİ MÜTEVELLİ HEYETİ ÜYESİ
ÇİĞDEM YILMAZ – AVUKAT
BÜŞRA TEKİN – AVUKAT
BURCU TAYANÇ – AVUKAT
KUBİLAY ÇELİK – AVUKAT
RIZA EREN EKEN – AVUKAT
NEBİYE AYDINEL – MUHASEBE UZMANI
ULAŞ AYDINEL – MÜHENDİS
KUBİLAY DOĞAN – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU – EKONOMİST
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin ilk resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Çalıştayda konu özelinde yapay zekanın ekonomiye ve hukuka etkisi konusu ve uluslararası vergilendirmelerin uluslararası ekonomi ve ülkeler arasındaki ilişkilerine değinilmiştir. Son zamanlarda özellikle gündeme gelen dava dilekçelerinin yapay zeka platformlarına yazdırılması hususu hukukçular açısından hem iş kalitesi riskine hem de meslek mevzuatlarının yerine getirilmesi hususundaki endişeler söz konusu olmuştur. Özellikle uluslararası vergilendirme konusunda ülkeler arasındaki gümrük vergilendirmelerinin ülkelerin özeli açısında ithalatın dengelenmesini ele alsa da uluslararası hukuk ve uluslararası ticaret özelinde vergi oranlarının kontrolsüz şekilde artırılmasının ülkeler arasındaki ilişkilere ciddi ölçülerde zarar verme riski doğmaktadır. Çalıştayda özellikle son zamanlardaki Çin-A.B.D. ilişkileri örneklemsel anlamda ele alınmış ve bu ülkelerin birbirine yaptıkları gümrük vergisi misillemelerinin hem uluslararası ticaret piyasalarındaki endişe ve olası uluslararası ekonomideki maliyet enflasyonu artış riski hususu ilk gözlemler ölçüsünde tartışılmıştır.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
-Uluslararası hukuk ve uluslararası ticaret hükümleri bakımından gümrük vergisinin hükümleri ve oranları açısından uluslararası ekonomiye ve uluslararası ticarete etkilerinin araştırılması
-Son günlerdeki dava dilekçelerinin yapay zeka uygulamalarına yazdırılması hususunun hukuka etkilerinin araştırılması.
-Yapay zeka algoritmalı banka/finans uygulamalarının hem mevzuatsal açıdan hem de ekonomiye etkileri açısından araştırılması.
2. ÇALIŞTAY:
LOKASYON: DİVAN BRASSERIE ÇANKAYA/ANKARA
TARİH: 25.05.2025 / PAZAR
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
KUBİLAY ÇELİK – AVUKAT
KURTULUŞ TERLEMEZ – AVUKAT
MEHMET AKİF İLHAN – AVUKAT
ÖZGÜR ÖZSOY- AVUKAT
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU- EKONOMİST
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin ikinci resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Projenin sosyal tanıtımı, projenin kapsamı ve projenin içeriksel anlamda nasıl geliştirilebileceği hakkında fikir alışverişlerinde bunuldu. Özellikle projenin sosyal medyadaki görsel tanıtımları, ulaşması hedeflenen çevreler konusu ele alındı.
-Genel anlamda dava sürelerinin uzamasının hem dava masraflarını artırması hem de karar sürecini geciktirmesinin etkileri konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
-Projenin sosyal medya hesaplarının oluşturulması.
-Projenin videosal anlamda ele alınması.
-Uzun vade de yapılacak olan fiziki çalıştayların videoya alınması hususu.
-Projenin çıktılarının sunulacağı çevrelerin özenle belirlenmesi.
-Dava süreçlerinin dava taraflarına hukuki ve ekonomik etkilerinin araştırılması.
3.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: SIESTA BALKANPARK NİLÜFER/BURSA
TARİH: 31.05.2025 / CUMARTESİ
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
SÜMEYYE USLU- AVUKAT
BERKAY DİNÇER ŞENYOL – AVUKAT
EREN DOĞAN – HUKUK FAKÜLTESİ ÖĞRENCİSİ
ŞABAN UYAR – ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ – ÖĞRETİM GÖREVLİSİ / TEMA VAKFI BURSA İL TEMSİLCİSİ
TOLGA BAHADIR ŞİMŞEK – ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ – ÖĞRETİM GÖREVLİSİ
KUBİLAY DOĞAN – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU- EKONOMİST
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin üçüncü resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Siyasi anlaşmazlıkların genel kapsamda hukuk ve ekonomi üzerinde olumsuz etki yaptığı hususu konuşuldu.
-Mesleki eğitim hususundaki problemler ve mesleki eğitimlerin kapsam ve nitelik yetersizlikleri konuşuldu.
-Mesleki ve teknik liselerin kapsam yetersizliklerinin sanayideki ara eleman problemine neden olduğu konuşuldu.
-Tarım ve orman politikalarının yetersizliği konuşuldu.
-Projenin teorilerden ziyade efektif fikirler vermesi önceliği konuşuldu.
-Projenin kapsam genişlemesi hususunda gençlere büyük ölçüde yer verilmesi gerektiği konuşuldu.
-Eğitim ve sağlık özelindeki yatırımların niteliği konuşuldu.
-Hukuk ve ekonomi arasındaki ilişkide hukukun bir temel yapı olduğu ve hukuki temel yapı taşı olmadan ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilir olamayacağı konuşuldu.
-Proje özelindeki çıktıların ulaştırılması gereken çevreler hakkında görüş alışverişinde bulunuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
-Siyasi tutum ve siyasi anlaşmazlıkların hem hukuki hem de ekonomik boyutlarının kapsamlarının belirlenebilmesi ölçüsünde araştırmaların yapılması
-Hem mesleki hem de ortaöğretim düzeyindeki teknik lise eğitimlerinin kapsamının araştırılması ve olumlu ve olumsuz etkilerinin incelenmesi
-Tarım ve orman politikalarının araştırılarak ülkemiz özelindeki etkilerinin yeterliliklerinin araştırılması.
-Genç arkadaşların fikirlerinin ön planda tutulması ve projeye genç arkadaşların kazandırılması hususu.
-Eğitim ve sağlık gibi kalkınma carisi harcamalarının kapsamı ve niteliğinin araştırılması.
-Projenin efektif hale getirilmesi için teorisel bulguların fiziki ve efektif bulgularla desteklenerek araştırma yapılması önceliğinin ele alınması.
-Proje çıktılarının efektif çevrelere ulaştırılması hususundaki hassasiyetin ele alınması.
-Hukuk ve ekonominin hem ortak noktaları hem de nitelikleri hususunda nicelik bakımından fiziki bulguların artırılması.
4.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: BONVİVANT İZMİR KONAK/İZMİR
TARİH: 14.06.2025 / CUMARTESİ
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
DOÇ.DR. UMUT UYAR- PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ- AKADEMİSYEN
DOÇ. DR. SEZER BOZKUŞ KAHYAOĞLU- İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ-AKADEMİSYEN
PROF. DR. HAKAN KAHYAOĞLU – DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ – AKADEMİSYEN
UTKU ERDEM AKTAŞ – AVUKAT
BÜŞRA TEKİN – AVUKAT
YILDIRAY YILDIRIM – AVUKAT
BUSE TEKİN – HUKUK FAKÜLTESİ ÖĞRENCİSİ
ERŞAN ÖRS – İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ – İÇ DENETÇİ
MEHMET TEKİN – GİRİŞİMCİ
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU- EKONOMİST
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin dördüncü resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Temel makroekonomik bozulmaların ekonomi ve hukuku etkilemesi hususu konuşuldu.
-Eğitim konusundaki yetersizliklerin artmasının geleceğimiz için riskler doğurduğu konuşuldu.
-Muhasebe hileleri ve finansal yanıltma olgularının hem hukuki hem de ekonomik risklere yol açmasının endişeleri konuşuldu.
-Toplum bilinçlenmesindeki temel eksiklerin riskleri konuşuldu.
-Genel anlamdaki temel denetim yetersizliklerinin hem hukuki hem de ekonomik risklere neden olabileceği konuşuldu.
-Şeffaflık,liyakat,adil rekabet, ve ahlak hususundaki hassasiyetsizliklerin genel anlamda toplumsal huzura zarar vermesi hususu konuşuldu.
-Psikolojik problemlerin artmasının hem hukuki hem ekonomik hem de insan hayatının genelindeki etkileri konuşuldu.
-Projedeki araştırmaların istatiksel anlamdaki nicel verilerle desteklenmesi hususunun önemi konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
-Temel makroekonomik bozulmaların etkilerinin nicelik bakımından hem ekonomiye hem de hukuka olan etkilerinin araştırılması.
-Şeffaflık,liyakat,adil rekabet, ve ahlak gibi normsal öğelerin neden azaldığının niceliksel olarak ele alınması ve bu nicel verilerin ekonomi ve hukuka olan etkilerinin incelenmesi.
-Denetim yetersizliklerinin sebeplerinin araştırılması.
-Muhasebe hileleri ve finansal bilinçli yanıltma olgularının adli muhasebe bilimi kullanılarak detaylı şekilde incelenmesi.
-Eğitim ve toplumsal bilinç gibi temel hassas konuların niceliksel olarak ele alınması.
-Psikolojik problemlerin ve psikolojik etkilerin ekonomi ve hukuk üzerindeki etkilerinin araştırılması.
-Projedeki nicel verilerin örneklemsel anlamda güven aralığının belirlenip; istatiksel anlamda çalışmalarda kullanılması.
5.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: MICROSOFT TEAMS UYGULAMASI
TARİH: 27.07.2025 / PAZAR
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: ONLINE
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
BEGÜM OSMA YILMAZ – AVUKAT
ÖMER AYKUL – AVUKAT / TEMA VAKFI HUKUK MÜŞAVİRİ
BÜŞRA TEKİN – AVUKAT
KUBİLAY ÇELİK – AVUKAT
BERKAY DİNÇER ŞENYOL – AVUKAT
EREN DOĞAN – HUKUK FAKÜLTESİ ÖĞRENCİSİ
BERK ÇAVDAR – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
DOÇ. DR. SEZER BOZKUŞ KAHYAOĞLU- İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ-AKADEMİSYEN
ERŞAN ÖRS – İZMİR BAKIRÇAY ÜNİVERSİTESİ – İÇ DENETÇİ
MEHMET TEKİN – GİRİŞİMCİ
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU – EKONOMİST
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin beşinci resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Çevre hukuku konusunda özellikle yeşil dönüşüm hususunun dikkate alınması , orman yangınları hususunda anayasal düzenleme çerçevesinde ve Orman Kanunu hususunda çalışmaların araştırılarak değerlendirilmesi hususu konuşuldu.
– Uluslararası İlişkiler ölçüsünde projemiz kapsamının genişlemesi hususu konuşuldu.
– Çalışmalarda özellikle konu hususları dikkate alınarak özelden genele biçiminde çalışma biçiminin belirlenmesi hususu konuşuldu.
– Yeni Keynesyen ekonomik modellerin araştırılması konusu ele alındı.
– Eğitim konusunda proje özelinde kapsam araştırmalarının yapılması konusu konuşuldu.
– Gelir adaletsizliği özelinde yoksullukların ekonomik ve hukuki çıktılarının araştırılması gerekliliği hususu konuşuldu.
– Teknolojinin ekonomiye ve hukuka etkileri hususunun araştırılması fikri konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
-Çevre hukuku konusunda özellikle yeşil dönüşüm hususunun dikkate alınması , orman yangınları hususunda anayasal düzenleme çerçevesinde ve Orman Kanunu hususunda çalışmaların araştırılarak değerlendirilmesi hususunun ele alınması
-Uluslararası ilişkiler ölçüsünde hukuki ve ekonomik ilişkilerin ele alınması
-Çalışmalarda özellikli konuların önceliğinin belirlenerek araştırılma yapılması sırasında özelden genele biçiminde ele alınması hususu
-Yeni Keynesyen modelin ekonomik çıktılarının araştırılması
-Gelir adaletsizliği özelinde yoksullukların ekonomik ve hukuki çıktılarının araştırılması gerekliliği hususunun ele alınması
-Teknolojinin ekonomiye ve hukuka etkileri hususunun araştırılması hususunun ele alınması.
-Aile ve eğitim kavramlarının kapsam araştırılması ölçüsünde ele alınması.
6.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: UYGUN OFİS / ANTALYA
TARİH: 28.09.2025 / PAZAR
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU- EKONOMİST
NECATİ ÖZMUMCU- EMEKLİ BANKA MÜFETTİŞİ/MÜDÜRÜ
PROF.DR. AYŞE ODMAN BOZTOSUN – AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ- ÖĞRETİM ÜYESİ
KUBİLAY DOĞAN – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin altıncı resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
-Yatırım teşviklerinin politik şekilde yapılmasının dezavantajları konuşuldu.
-Nihai tüketici üzerine düşen nihai vergi yükünün gelir ve vergi adaletini bozduğu konuşuldu.
-Yapay zeka destekli vergi denetimleri konuşuldu.
– Uluslararası görüşmelerin ekonomik bağımsızlık üzerindeki etkileri konuşuldu.
-Bilirkişilik uygulamalarında uzman bilirkişi belirsizliğinin yaşanması konuşuldu.
-Avukat ücret tarifelerindeki asgari ücret tarifesinin tam kapsayıcı taraflarının bulunmamasından dolayı kayıt dışı avukatlık hizmet riskinin ve mesleki kazanç risklerinin değerlendirilmesi konuşuldu.
-Donatma iştiraklerinin hukuksal ve vergisel boyutta değerlendirilmesi konuşuldu.
-Ekonomik risk artışlarının sigorta risk primlerini artırması dolayısıyla ithalat ve ihracat risklerinin bu minimalde değerlendirilmesi ve ithalat ihracat kotalarının negatif etkileri konuşuldu.
-Yatlara uygulanan ÖTV uygulamasının GSYİH azalması riskini ve vergi kayıp risklerini doğurması konuşuldu.
-HMGS sınav sorularının niteliklerinin avukat yeteneklerini ölçmesi konusunda soru işareti yaratması konuşuldu.
-Hakim ve savcıların hukuk alanlarındaki uzmanlaşma problemlerinin değerlendirilmesi konuşuldu.
-Kooperatif sorunlarının ele alınması konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
1.Vergi ve Ekonomi Politikaları Analizi
- Politik Yatırım Teşvikleri: Teşvik mekanizmalarının rasyonel/ekonomik kriterler yerine politik tercihlerle belirlenmesinin makroekonomik maliyeti.
- Vergi Adaleti ve Tüketici Yükü: Dolaylı vergilerin nihai tüketici üzerindeki baskısı ve bu durumun gelir adaletsizliğiyle korelasyonu.
- Sektörel Vergi Kayıpları: Yat sektöründeki ÖTV uygulamalarının GSYİH üzerindeki negatif etkisi ve vergi geliri kaybı projeksiyonu.
2. Hukuk Sisteminde Mesleki ve Yapısal Sorunlar
- Yargıda Uzmanlaşma: Hakim ve savcıların belirli hukuk dallarında uzmanlaşamamasının yargılama süresi ve kalitesine etkisi.
- HMGS Sınav Niteliği: Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı sorularının, avukatlık mesleki yetkinliklerini ölçme kapasitesinin analizi.
- Bilirkişilik Krizi: Bilirkişi seçimindeki belirsizliklerin giderilmesi için “uzmanlık” standartlarının belirlenmesi.
3. Mesleki Ekonomi ve Kayıt Dışı Riskleri
- Avukatlık Ücret Tarifeleri: Mevcut asgari tarifelerin kapsayıcılık sorunu ve bu durumun yarattığı “kayıt dışı hizmet” ve “mesleki kazanç kaybı” riskleri.
- Donatma İştirakleri: Bu yapıların güncel hukuk ve vergi mevzuatına uyum süreçlerinin incelenmesi.
4. Stratejik ve Teknolojik Dönüşüm
- Yapay Zeka Destekli Denetim: Vergi denetimlerinde yapay zekanın hata payı, hukuki altyapısı ve denetim etkinliğine katkısı.
- Ekonomik Bağımsızlık: Uluslararası ekonomik görüşmelerin ve anlaşmaların ulusal egemenlik ve ekonomik bağımsızlık sınırları üzerindeki etkisi.
5. Risk Yönetimi ve Sosyal Ekonomi
- Sigorta ve Dış Ticaret: Artan ekonomik risklerin sigorta primlerine yansıması ve bu durumun ithalat/ihracat kotaları üzerindeki daraltıcı etkisi.
- Kooperatifçilik Modeli: Kooperatiflerin karşılaştığı kronik sorunlar ve yeni nesil çözüm modelleri.
7.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: DENİZLİ SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI / DENİZLİ
TARİH: 28.11.2025 / CUMARTESİ
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
-HİLAL GEREM – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-HÜSEYİN KAYA – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-GALİP ŞAHİN – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-DR. EMİN KURTCEBE – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-SEHER TÜRKERİ – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-MUSTAFA ÇAKMAK – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-DR. MELİKE YAVUZ – KENT ÜNİVERSİTESİ- AKADEMİSYEN
-CEYLAN ÇETİN – STAJYER SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (STJ.S.M.M.M.)
-BÜŞRA TEKİN – AVUKAT
-MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU – EKONOMİST
-KEVSER SERTEL – MALİYE BÖLÜMÜ YÜKSEK LİSANS ÖĞRENCİSİ
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin yedinci resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
– KURGAN ın mevzuat boşluklarının doldurulması, baz yıl segmentlerinin açıklanması , sorgu adımlarının net şekilde belirlenmesi hususu konuşuldu.
– Efektif bilançolu şirket politikalarının izlenip faaliyet geleceği olmayan ve borç finansmanlarıyla yaşatılmaya çalışılan şirketlerin vergi ve finansman yüklerinin hane halkına dolaylı olarak yansımasından dolayı finansal sağlığı ve geleceği olmayan firmaların yüzdürülme politikalarından vazgeçilmesi gerekliliği konuşuldu.
-Yapısal reformu güçlü hane halkını baz alan doğru temel ekonomik politikaların uygulanabilirliği ( Örneğin zaman serisi ekonomik modellemesi , PMI ve CDS risklerinin baz alındığı şeffaf ekonomi temeli) konuşuldu.
-Bilanço makyajlaması yapmayan şeffaf ve hukuki sorumluluklarını yerine getiren firmaların desteklenerek sübvansiyon politikalarının efektifleştirilmesi konuşuldu.
-Dolaylı vergilerin azaltılarak verginin tavana yayılması konuşuldu.
-Merkez Bankası BDDK Rekabet Kurumu gibi firmaların şeffaflığı ve bağımsızlığı güçlendirilmeli , efektif – şeffaf para politikası uygulamalarını yapmaları için regülasyon politikalarından kurumsal şeffaflık odaklı uygulamaların ivedilikle uygulanması konuşuldu.
-Denetim problemlerinin azalması için veri bilgi sisteminin güçlendirilerek denetimin şeffaflığının artırılması konuşuldu.
-Bağımsız Denetçilerin ve bağımsız denetimlerin kapsamı artırılarak finansal rapor denetimlerindeki rolleri daha da artırılmalı , denetim bulgularının daha şeffaf ve daha efektif olabilmesi için standardizasyon problemlerinin kapsamının açılarak daha efektif hale getirilmesi konuşuldu.
-Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede dijitalleşme artırılması konuşuldu.
Ahlak , etik ve genel standardizasyon sorunlarının irdelenmesi konuşuldu.
-Enflasyon ölçümlerinin radikal şekilde ele alınarak hane halkına yöntemlerinin anlatılması ve endekslemenin zaman serisi ekonomisi modellemelerine göre yeniden belirlenmesi konuşuldu.
-Yapay zeka uygulamalarının kapsamının ve hukuki sınırlarının regülatif şekilde ele alınması konuşuldu.
-Uluslararası norm regülasyonlarının uygulama bazında efektif şekilde ele alınması konuşuldu.
-Liyakatin artırılması konusu konuşuldu.
-Eğitim müfredatlarının teori pratiği uygulanacak şekilde yeniden regüle edilmesi konuşuldu.
-Hukukun üstünlüğü ilkesinin şeffaflıkla uygulaması ve pratiği uygulamalarında regülasyon yapılarak efektif ve uygulanabilir mevzuatların hane halkı ihtiyaçları ve dış çevrelerle ilişkiler baz alınarak oluşturulması konusu konuşuldu.
-Sözleşmelerdeki hususların tekliflerin şeffaflık kapsamının artırılması konuşuldu.
-Tüketim ekonomisinden üretim ekonomisi modellemelerine geçmek ve bunun için de gerekli hem ekonomik hem de mevzuatsal boşlukların tamamlanması konusu konuşuldu.
-Ticaret odalarındaki işlem harçlarının , aidatlarının ve parafiskal gelirlerinin kapsamının şeffaflaştırılarak hane halkına net bilgi verilmesi (bilgi miyopisinin önüne geçilerek uygulanabilir şeffaf gelir uygulamaları sağlanması) konusu konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
1. KURGAN Metodolojisi ve Teknik Altyapı
- Mevzuat ve Segmentasyon: KURGAN sistemindeki mevzuat boşluklarının giderilmesi, baz yıl segmentlerinin bilimsel temellere oturtulması ve sorgu adımlarının standardizasyonu.
- Veri Bilgi Sistemleri: Denetim zafiyetlerini gidermek amacıyla veri entegrasyonunun güçlendirilmesi ve şeffaf denetim ağının kurulması.
2. Makroekonomi ve Yapısal Reform Yönetimi
- “Zombi Şirket” Analizi: Faaliyet geleceği olmayan, borç finansmanı ile “yüzdürülen” firmaların hane halkı üzerindeki dolaylı vergi ve finansman yükünün ölçülmesi.
- Üretim Ekonomisine Geçiş: Tüketim odaklı modelden üretim odaklı modele geçişin mevzuatsal altyapısı ve ekonomik modelleme simülasyonları.
- Şeffaf Enflasyon ve Endeksleme: Enflasyon ölçüm yöntemlerinin “Zaman Serisi Ekonomisi” modellerine göre radikal şekilde yeniden yapılandırılması ve hane halkına metodolojik şeffaflık sağlanması.
3. Kurumsal Yönetişim ve Regülasyon Politikaları
- Kurumsal Bağımsızlık: Merkez Bankası, BDDK ve Rekabet Kurumu gibi üst kurulların operasyonel bağımsızlığının ve şeffaflığının artırılmasına yönelik regülasyon önerileri.
- Liyakat ve Eğitim Reformu: Kamu ve özel sektörde liyakat sisteminin tesisi; eğitim müfredatlarının teorik bilgiyi pratik uygulama ile birleştirecek şekilde (Teori-Pratik Entegrasyonu) yeniden dizaynı.
- Uluslararası Normlar: Küresel regülasyon standartlarının yerel mevzuatla efektif adaptasyonu.
4. Şeffaf Finansal Raporlama ve Denetim
- Sübvansiyon Verimliliği: Bilanço makyajlaması yapmayan, hukuki sorumluluklarını tam yerine getiren şeffaf firmalara yönelik özel teşvik ve sübvansiyon modelleri.
- Bağımsız Denetim Reformu: Bağımsız denetçilerin rolünün artırılması, finansal raporlama standartlarındaki belirsizliklerin (standardizasyon sorunları) giderilmesi ve bulguların kamuoyuna şeffaf sunumu.
- Parafiskal Şeffaflık: Ticaret odası aidatları ve işlem harçları gibi parafiskal gelirlerin kullanımında “Bilgi Miyopisini” engelleyecek şeffaf raporlama sistemleri.
5. Dijital Dönüşüm ve Etik Çerçeve
- Kayıt Dışı ile Dijital Mücadele: Kayıt dışı ekonomiyi daraltmak amacıyla uçtan uca dijitalleşme stratejileri.
- Yapay Zeka Hukuku: Yapay zeka uygulamalarının kapsamı, etik sınırları ve hukuki sorumluluk çerçevesinin regülatif olarak belirlenmesi.
- Sözleşme Şeffaflığı: Ticari sözleşmeler ve teklif süreçlerinde şeffaflık standartlarının artırılması.
6. Hukuk ve Sosyal Adalet
- Hukukun Üstünlüğü ve Uygulama: Mevzuatların sadece teoride kalmayıp, hane halkı ihtiyaçları ve uluslararası ilişkilerle uyumlu şekilde “efektif uygulanabilirliği” üzerine regülasyonlar.
- Vergi Adaleti: Dolaylı vergilerin payının azaltılarak vergi yükünün gelire göre tabana (tavana) yayılması stratejileri.
- Ahlak ve Etik Standartlar: Mesleki ve kurumsal süreçlerde etik dışı uygulamaların önlenmesi için genel standardizasyon çalışmaları.
Bu çalıştayda öne çıkan en kritik tema “Şeffaflık. Liyakat ve Hane Halkı Odaklılık” olmuştur. Proje çıktılarının, ekonomik risklerin (CDS, PMI) hane halkı üzerindeki etkisini minimize edecek, “zombi şirketlerin” yarattığı finansal kirliliği temizleyecek ve denetimi dijitalleşme ile mutlak hale getirecek bir yapıya bürünmesi hedeflenmektedir.
8.ÇALIŞTAY:
LOKASYON: MİHRİMAH KAFE / KAYSERİ
TARİH: 17.01.2026 / CUMARTESİ
ÇALIŞTAY ŞEKLİ: FİZİKİ
ÇALIŞTAYA KATILANLAR:
-PINAR ÖKTEM– SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-HAMDİ ÖKTEM – SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİR (S.M.M.M.)
-RECEP BULUT- GAZETECİ
-FULDEN DÖNDER- AVUKAT
-BÜŞRA TEKİN- AVUKAT
-MEHMET TEKİN –GİRİŞİMCİ
-ALİ KÖSE – AVUKAT –ESKİ KAYSERİ BAROSU BAŞKANI
-AHSEN HAMURCU SÜMER- AVUKAT
-KÜRŞAT SÜMER – MİMAR
-MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU – EKONOMİST
-AYŞE GÜL TOPALLI – EMEKLİ BANKACI
ÇALIŞTAY DETAYLARI:
-Projenin sekizinci resmi çalıştayıdır.
-Proje, çalıştay katılımcılarına Mücteba Onurhan Özmumcu tarafından amaç ve özellikler bakımından tanıtılmıştır.
– Etik problemler konusu konuşuldu.
– Şeffaflık ve hesap verilebilirlik sorunu konuşuldu.
– Vatandaş bilinci eksikliği konusu konuşuldu.
– Uluslararası kriterlerin uygulama eksiklikleri konuşuldu.
– Denetim ve uyum problemleri konusu konuşuldu.
– Eğitim farkındalığı riskleri ve eğitim eksiklikleri konusu konuşuldu.
– Ahlaki norm sorunları konuşuldu.
– Hukuki öngörülebilirlik eksikleri konuşuldu.
– Liyakat problemleri konuşuldu.
– Toplumsal kopuşlar konusu konuşuldu.
– Adaletli vergi sistemi problemleri konusu konuşuldu.
– Paydaş kapitalizminin bireysel hukuk ve bireysel ekonomi üzerine odaklanmasının olası riskleri konuşuldu.
– Esnaf odalarına verilen defter tutma ve beyanname verme yetkisinin yetki gaspı ve hukuki riskler içermesi konusu konuşuldu.
– CMK ücret tarifesinin enflasyon altında kalması sorunu konuşuldu.
ÇALIŞTAY ÇIKTILARI:
1. Kurumsal Etik ve Sosyal Normlar Analizi
- Ahlaki ve Etik Norm Deformasyonu: Toplumsal ve kurumsal düzeydeki etik problemlerin, ekonomik ve hukuki sistem üzerindeki aşındırıcı etkilerinin incelenmesi.
- Liyakat ve Kurumsal Performans: Kamu ve özel sektörde liyakat eksikliğinin yarattığı verimlilik kayıpları ve “Toplumsal Kopuş” (Social Decoupling) riski ile ilişkisi.
- Vatandaş Bilinci ve Farkındalık: Hak arama hürriyeti ve sorumluluk bilinci eksikliğinin, denetim mekanizmalarını zayıflatma potansiyelinin analizi.
2. Şeffaflık, Hesap Verilebilirlik ve Denetim
- Hesap Verilebilirlik Açığı: Kurumların şeffaflık kriterlerine uyum problemleri ve bu durumun uluslararası yatırım iklimi (Uluslararası Kriterler) üzerindeki olumsuz etkileri.
- Uyum (Compliance) Riskleri: Mevzuat ile uygulama arasındaki boşlukların denetim süreçlerinde yarattığı zafiyetler ve çözüm önerileri.
3. Hukuki Güvenlik ve Mesleki Haklar
- Hukuki Öngörülebilirlik: Mevzuat değişikliklerinin ve uygulama farklılıklarının yatırımcı ve vatandaş nezdindeki güven endeksine etkisi.
- Mesleki Yetki Gaspı ve Riskler: Esnaf odalarına tanınan defter tutma ve beyanname verme yetkisinin; uzmanlık, denetim kalitesi ve hukuki sorumluluk açılarından doğurduğu risklerin analizi.
- Savunma Hakkının Ekonomik Temeli: CMK ücret tarifelerinin yüksek enflasyon karşısındaki reel kaybının, “Adil Yargılanma Hakkı” ve “Savunma Kalitesi” üzerindeki tehditleri.
4. Makro Ekonomi-Politik ve Vergi Adaleti
- Adaletli Vergi Sistemi: Vergi yükünün tabana yayılması ve adil dağılımı önündeki yapısal engellerin saptanması.
- Paydaş Kapitalizmi Eleştirisi: Paydaş kapitalizminin (Stakeholder Capitalism), bireysel hukuk ve mülkiyet hakları ile bireysel ekonomik özgürlükler üzerinde yaratabileceği daraltıcı risklerin teorik ve pratik analizi.
5. Eğitim ve Farkındalık Stratejileri
- Eğitim Farkındalığı Riskleri: Mevcut eğitim sisteminin toplumsal etik, hukuk okuryazarlığı ve ekonomik bilinç sağlama konusundaki yetersizliklerinin “Sistemik Risk” olarak tanımlanması.
- Bütünsel Reform Önerisi: Teorik eğitim ile uygulama arasındaki kopukluğun liyakat odaklı bir müfredatla giderilmesi çalışmaları.
Çalıştay çıktıları, projenin “Yönetişim ve Etik Altyapısını” oluşturmaktadır. Özellikle Paydaş Kapitalizmi’nin bireysel haklar üzerindeki riski ile CMK ve Esnaf Odaları üzerinden dile getirilen mesleki yetki/hak tartışmaları, raporun hukuk politikası kısmını derinleştirmektedir.
ÇALIŞTAY ÇALIŞMALARINI İLGİLENDİREBİLECEK EK FİZİKİ TESPİTLER:
– Asgari CMK 2025 tarifesinin yeniden değerleme oranı altında zamlanması.
– CMK hizmeti vergi iadelerinde özellikle nakit iadelerde hem süreç uzaması hem de matrah incelemelerinin genişlemesi , mahsup iadelerde de borç faiz yükünün ortaya çıkması ve GEKSİS sistemindeki problemler.
– Boşanma davalarında hem yüksek enflasyondan dolayı mahkeme masrafı maliyetlerinin artması hem de anlaşmalı boşanmaların çekişmeli boşanma davasına dönüşmesindeki oranın artması.
– Tahsil edilemeyen avukatlık ücretlerinin enflasyondan dolayı hem erimesi hem de her hizmete kesilen serbest meslek makbuz tutarlarının tahsil edilememesi durumunda avukatlara ek vergi yükü getirmesi.
-İşe iade davalarında veya işçilerin alacağına yönelik açılan davalarda; yüksek enflasyondan dolayı yargılama giderlerindeki artışlar ve dava sürelerinin uzaması.
-Elden ücret alma ve düşük ücretten bordro göstermenin hem çalışan için hem de devlet için refah kaybına yol açması.
-Elden kira alma problemlerinin hem kira rayiç bedelleri üstünde hem de doğru vergilendirme açısından riskler doğurması.
-Konut kira zamlarının T.B.K. Özel Hükümler 344. Maddesine göre en fazla T.Ü.F.E. ‘ nin 12 aylık ortalamasına göre yapılması zorunluluğuna karşın özellikle pandemi dönemi sonrasında getirilen (2022-2024 yılları arasında uygulanan) %25 lik kira zam sınır uygulamasının kiralayanlar açısından ısrarla uygulanmaması ve normal kanunun maddesinin 01.07.2024 tarihi itibariyle tekrardan uygulamaya konmasına karşın fahiş kira zamlarının uygulanmaya devam etmesi dolayısıyla bu durumun kiralayanlarla – kiracı arasındaki ilişkileri bozması ve de kira rayiç fiyatlarını haksız bir şekilde artırması problemi. (sebepsiz zenginleşme hususlarının durum açısından incelenmesi gerekliliği)
-Hem iç hem de dış göçlerin kontrolsüz şekilde artmasının ülkemizdeki yerleşme problemlerini artırması ve bu durumun da hem hukuki hem de ekonomik problem riskleri doğurması.
-Enflasyon verilerini paylaşan bir resmi bir gayri resmi kurumun açıkladığı verilerindeki farklılıklarının enflasyonun doğru ölçülmesi konusunda kafa karışıklığı yaratması kaynaklı; ekonomik güvenirlilik açısından ve dolaylı olarak hane halkı yanıltma risklerinin oluşabilme riski olduğu için hukuksal açıdan incelenmesi.
-Vergi gelirleri ağırlığının dolaylı vergi gelirlerinde toplanmasının ; hem dolaylı – dolaysız vergilerin enflasyondaki ağırlığının incelenmesi, olası kayıt dışı ekonomi bakımından incelenmesi, vergide gelir adaleti bakımından incelenmesi ve de vergi dışsallıkları bakımından incelenmesi hususları ele alınmalıdır.
-Torba yasalar ile birçok konuda sığ ve geçici etkisi olan düzenlemeler yapılmaya gidilmesi hususunun araştırılması
-V.U.K. , Kamu İhale Kanunu, Ceza İnfaz Kanunu gibi kanunların çok sık değişmesinin nedenlerinin araştırılması
-Askerlik çeşitlerinin (normal askerlik-bedelli askerlik) kapsam ve niteliklerinin günümüz şartlarına uyumunun hem hukuki hem de ekonomik boyutlarının (özellikle kaynak tahsisi ve kaynak etkinliği bakımından) incelenerek toplum yapısındaki etkilerinin ortaya konması.
SONUÇ
STRATEJİK VİZYON VE KAPSAM
Bu rapor, 8 aşamalı çalıştay serisi boyunca akademik teori ile saha gerçeklerini harmanlayan disiplinlerarası bir çalışmanın ürünüdür. Proje, sadece makroekonomik verileri değil; bizzat hayatın içinden gelen, günlük yaşamı doğrudan etkileyen aksaklıkları hukuk ve ekonomi parantezinde analiz ederek çözüm yolları geliştirmeyi amaçlar.
TEMEL SORUN TESPİTLERİ VE RİSK ANALİZİ
A. Yaşamın İçinden Gelen Kronik Sorunlar
Çalıştaylar boyunca niteliksel ve niceliksel olarak kayıt altına alınan temel sorun alanları:
Hukuki Belirlilik: Torba yasalar, Kamu İhale Kanunu ve Ceza İnfaz Kanunu gibi temel metinlerin çok sık değişmesinin yarattığı “öngörülebilirlik krizi”.
Barınma ve Kira: %25 sınırının yarattığı tahribat, elden kira ödemeleri ve rayiç bedel krizinin toplumsal barış üzerindeki olumsuz etkileri.
Mesleki ve Ekonomik Baskılar: CMK ve avukatlık ücret tarifelerinin enflasyon karşısındaki reel kaybı, serbest meslek gruplarının tahsil edilemeyen ücretler üzerinden ek vergi yüküne maruz kalması.
B. Normsal ve Yapısal Deformasyon
Temel Değerler: Eğitim kalitesindeki düşüş, denetim eksikliği, şeffaflık zafiyeti ve ahlaki normlardaki aşınmanın ekonomiye doğrudan maliyeti.
Gelir Adaletsizliği: Vergi yükünün dolaylı vergilerle hane halkına ve nihai tüketiciye yüklenmesi; “zombi şirketlerin” yüzdürülmesinin yarattığı toplumsal refah kaybı.
Çevre ve Teknoloji: Yeşil dönüşüm ve yapay zeka uygulamalarının hukuki bir regülasyondan yoksun oluşunun yarattığı gelecek riskleri.
STRATEJİK ÇIKTILAR VE METODOLOJİK KARARLAR
I. Bilimsel Disiplin ve Veri Odaklılık
Gelecek çalışmaların; istatistiksel verilere daha kapsamlı yer verilerek, örneklemsel güven düzeyi ölçeği belirlenmiş bilimsel bir metodolojiyle yürütülmesi kararlaştırılmıştır.
II. Genç Nesil ve Dinamizm
Projenin sürdürülebilirliği için statik yapıdan çıkılarak genç neslin fikirlerinin merkeze alınması ve projenin genç beyinlerle desteklenmesi stratejik bir öncelik olarak belirlenmiştir.
III. Dijitalleşme ve Küresel Uyum
Ekonomi ve hukuk problemlerinin çözümünde uluslararası ilişki normlarının dikkate alınması ve tüm süreçlerin dijitalleşmesi gerekliliği “olmazsa olmaz” bir kriter olarak kabul edilmiştir.
ÖNERİLEN REFORM PAKETİ (EYLEM PLANI)
| Alan | Önerilen Aksiyon | Beklenen Çıktı |
| Vergi Sistemi | Dolaylı vergilerin azaltılması, verginin gelire göre tavana yayılması. | Gelir adaleti ve kayıt dışı ekonomide azalma. |
| Teknoloji | Yapay zeka destekli denetimin hukuki sınırlarının (regülasyon) çizilmesi. | Denetimde şeffaflık ve hata payının minimizasyonu. |
| Yargı Reformu | Hakim/Savcı uzmanlaşması ve HMGS sorularının niteliksel dönüşümü. | Dava sürelerinin kısalması ve karar kalitesinin artışı. |
| Sektörel | Esnaf odalarının “yetki gaspı” içeren uygulamalarının (defter tutma vb.) denetimi. | Mali müşavirlik ve avukatlık meslek onurunun korunması. |
| Makroekonomi | Enflasyon ölçümünde “Zaman Serisi Ekonomisi” ve şeffaf metodoloji. | Hane halkı güveni ve rasyonel fiyatlama davranışı. |
4. SONUÇ: KARAR VERİCİLER İÇİN ÇAĞRI
Sonuç olarak; bu çalışma, hukukun üstünlüğünü ve şeffaflığı yalnızca ahlaki birer erdem değil, ekonomik refahın temel yakıtı olarak tanımlamaktadır. Karar vericilerin bu fiziki tespitleri ve stratejik çıktıları dikkate alması, toplumsal huzur ve ekonomik kalkınma için zaruridir.
HUKUK VE EKONOMİ PROJESİ PLATFORMUNU TEMSİLEN;
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU
HUKUK VE EKONOMİ PROJESİ PLATFORMU Y.K. BAŞKANI
