2026 yılı Şubat ayı sonu Mart ayı başındaki ABD-İsrail’in İran’a yönelik büyük çaplı saldırıları (Operation Epic Fury) ve İran’ın misillemeleri, küresel enerji piyasalarını ciddi anlamda sarsmaktadır.
Brent petrol fiyatı $73/varil civarına yükselirken, Strait of Hormuz üzerinden geçen küresel petrol akışının %20’si tehlike altındadır. Bu gerilim, enflasyonist baskıları artırmaktadır ve Peacock-Wiseman Sıçrama Teorisi (displacement) etkisini tetiklemektedir.
Sıçrama etkisinin tetiklenmesi durumunda krizler kamu harcamalarını kalıcı olarak yükseltebilir , vergi toleransı artabilir ve harcamaların eski seviyeye dönmeme riski ortaya çıkacaktır.
Dünya Ekonomisi Açısından Değerlendirme
Jeopolitik çatışmalar küresel büyümeyi baskılıyor ve enflasyon riskini yeniden yükseltmektedir.
• Enerji şoku ve enflasyon: Uzun süreli arz kesintisi durumunda Brent petrol $90-100/varil bandına çıkabilir. Her $10’luk artış küresel enflasyonu 0.2-0.4 puan, bazı senaryolarda 0.6-0.7 puan yukarı itebilir.
Taşımacılık, üretim girdileri ve gıda fiyatları üzerinden stagflasyonist baskı oluşabilecektir.
• Büyüme Etkisi: IMF ve diğer tahminler, jeopolitik şokların küresel büyümeyi 0.2-0.4 puan aşağı çekebileceğini göstermektedir. Volatilite artarken, merkez bankalarının daha sıkı politik tutum alabilme ortamı oluşabilecektir.
• Sıçrama Etkisi: Savunma ve enerji güvenliği harcamaları kalıcı olarak sıçrayabilecek ; talep enflasyonu daha da yukarı yönlü artabilecek , borç yükü ciddi oranda artabilecektir.
World Economic Forum‘un Global Risks Report 2026’sı jeoekonomik çatışmayı en büyük kısa vadeli risk olarak sıralarken; en son güncel durumda yaşanan ABD-İsrail’in İran’a yönelik büyük çaplı saldırıları (Operation Epic Fury) ve İran’ın misillemeleri bu durumun en somut çıktılarından biri olarak ortaya çıkmaktadır.
Türkiye Ekonomisi Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalat bağımlılığı ve komşu gerilimler nedeniyle daha ağır darbe almaktadır.
• Enflasyonist Riskler: İran’dan gelen doğal gazın %10-15’i risk altında; kesinti elektrik ve ısınma maliyetlerini artırır, doğrudan TÜFE’yi yukarı doğru itebilecek bir durumu oraya çıkarabilmektedir.
Petrol fiyatlarındaki her $10-20’lik artış enerji ithalat faturasını milyarlarca dolar şişirebilir → döviz kuru baskısı TL’yi zayıflatır, ithal girdi maliyetleri yükselir ve kur geçişkenliği enflasyonu körükleyecektir.
• Diğer Jeopolitik Etkiler: Rusya-Ukrayna savaşı Karadeniz enerji koridorunu tehdit ederken, Suriye-Irak istikrarsızlığı mülteci yükü ve güvenlik harcamalarını artırabilecektir. Jeopolitik risk primi CDS spreadlerini yükseltebilir → borçlanma maliyetleri yükselebilir , sermaye çıkışı hızlanabilecektir.
• Savunma Harcamaları ve Sıçrama Etkisi: NATO hedefi (GSYİH’nin %5’ine yaklaşma) mevcut %2 seviyesinden dev bir sıçrama getirebilecektir. Peacock-Wiseman Teorisi uyarınca bu artış kalıcı oluşabilecektir: Bütçe açıkları genişler, yapısal enflasyon yukarı yönlü artar ve kaynak dağılımı bozulabilecektir.
Merkez Bankası’nın 2026 enflasyon tahminleri yukarı revize edilirken (15-21% bandı civarı), jeopolitik şoklar dezenflasyon sürecini tersine çevirebilme riskini barındırmaktadır.
SONUÇ
Dünya ekonomisi enerji şokları ve jeoekonomik rekabetle durgunlaşırken, enflasyon riski kalıcılaşmaktadır.
Türkiye’nin enerji bağımlılığı ve savunma yüküyle çift yönlü kırılganlık yaşanma riski daha çok artmaktadır.
Sıçrama etkisi kamu harcamalarını daha çok artırarak hem mali disiplini hem de kaynak dağılımını daha çok bozma riskini barındırmaktadır .
Riskleri yönetmek içinse enerji çeşitlendirmesi, diplomatik denge ve sıkı mali disiplin şarttır.
Bunların yanında en önemlisiyse bu savaşların muhatabı olmamak ve kalıcı barışın sağlanması için gerekli çabanın gösterilmesidir. Çünkü bu savaşların sürmesi tüm Dünya açısından mevcut ekonomik kırılganlıkları daha çok artıracak ve ticari riskleri yönetilemez hale getirecektir.
KAYNAKÇA
• The Global Risks Report 2026 – World Economic Forum
https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2026/
• How US-Iran tensions could shape world markets – Reuters
https://www.reuters.com/business/energy/how-us-iran-tensions-could-shape-world-markets-2026-02-28
• Trump’s War on Iran Threatens to Drive Up Oil Prices and Inflation – The Wall Street Journal
https://www.wsj.com/world/middle-east/trumps-war-on-iran-threatens-to-drive-up-oil-prices-and-inflation-8fda38a8
• The $108 Oil War: Can the Middle East Crash the World Economy? – Bloomberg
https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-10/the-108-oil-war-can-the-middle-east-crash-the-world-economy
• Displacement Effect and Ratchet Effect: Testing of Two Alternative Hypotheses – Sage Journals
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/21582440211003577
• NATO’nun savunma harcamalarını artırma kararı Türkiye ekonomisini nasıl etkileyebilir? – BBC Türkçe
https://www.bbc.com/turkce/articles/cwyr6rrx542o
• Turkey evaluating potential measures in event of Iran-US conflict – Reuters
https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-evaluating-potential-measures-event-iran-us-conflict-source-says-2026-02-25
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU
EKONOMİST
