Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) pandemi sonrası “Büyük Sıfırlama” (Great Reset) vizyonu, ekonomiyi daha dijital, çevre dostu ve paydaş odaklı bir yapıya dönüştürmeyi hedeflemektedir.
Türkiye’de bu vizyon doğrudan bir devlet programı şeklinde uygulanmasa da, 2020’den bu yana yaşanan zorunlu değişimler –dijital sıçrama, yenilenebilir enerji yatırımları ve karbon fiyatlandırma adımları– bu yaklaşımın somut yansımalarını oluşturmaktadır.
2026 başında enflasyon hâlâ yüksek seyretse de (%30,7 Ocak TÜFE), dezenflasyon süreci devam ederken bu dönüşümler hem büyüme fırsatları hem de geçiş maliyetleri getirmektedir. Geçiş maliyetleri de maliyet enflasyonu riskini tetiklemektedir.
Dijital Atılımın Etkileri
Pandemiyle hızlanan e-ticaret ve otomasyon, tedarik zincirlerini yerelleştirdi ve verimliliği görece olarak artırdı. Firmalar yapay zeka, bulut teknolojileri ve akıllı sistemlere yatırım yaparak rekabet gücünü yükseltmeye gayret gösterdi ancak geleneksel üretim ve lojistik sektörlerinde teknolojik işsizlik belirginleşti; genç işgücü dijital yetkinlik kazanma baskısı altında kaldı. Bu durum da PMI verilerine olumsuz yansıyarak sanayi sektöründe durgunluk ve yeni siparişlerin gecikmesi sorununu ortaya çıkarmıştır.
Yeşil Dönüşüm ve Karbon Fiyatlandırma
Güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesi hızla genişlerken; 2030’a kadar 250–350 bin nitelikli yeşil iş yaratma potansiyeli mevcuttur.
AB Yeşil Mutabakatı’na uyum, ihracat pazarını korurken enerji ithalat faturasını görece olarak azaltmaktadır. Ancak geçiş maliyetleri sanayi ve hane halkı için hâlâ ağır bir maliyet olarak ortaya çıkmaktadır. Yüksek maliyet riski de yeşil maliyet enflasyonu riskini beraberinde getirmektedir .
Karbon fiyatlandırma alanında 2026 yılı kritik bir yıldır:
• Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) pilot dönemi 2026’da başlıyor (2026-2027 pilot, 2028 tam uygulama). SKDM (AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) kapsamındaki sektörler (demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre vb.) öncelikli; tahsisatlar başlangıçta %100 ücretsiz verilmekte , ton başına 4 TL işlem ücreti alınmaktadır.
• AB SKDM 1 Ocak 2026’dan itibaren tam mali yükümlülük sorumluluğu getirirken ; Türk ihracatçıları gömülü emisyonlar için sertifika satın almak zorunda kalmaktadır (örneğin çimento sektöründe varsayılan değer farkı nedeniyle ton başına 20–80 € ek maliyet riski).
• Ulusal karbon vergisi henüz uygulanmıyor olsa da; ETS piyasa temelli “kirleten öder” prensibini ortaya çıkarmaktadır.
Maliye-Para Politikası Önerileri, Pigou Etkisi ve Enflasyona Etkileri
TCMB sıkı para politikasını sürdürüyor (Ocak 2026 politika faizi %37); 2026 yıl sonu enflasyon tahmin aralığı %15–21 (ara hedef %16). Bütçe açığı GSYH’nin %3,5’ine çekilirken, kamu harcamaları kontrollü tutulmaktadır.
Pigou etkisi ve Pigou vergisi burada kilit rol oynamaktadır:
Arthur Pigou’nun teorisine göre negatif dışsallıklar (karbon emisyonu gibi) içselleştirilmelidir. Pigou vergisi, kirletenin marjinal sosyal maliyete eşit vergi ödemesini sağlayarak toplumsal optimuma ulaşmayı hedeflemektedir. (MSC: MPC+MEC)
Türkiye’de ETS ve olası karbon vergisi tam da bu mantıkla ortaya konabilecektir:
• Kısa vadede maliyet enflasyonu riski: ETS pilotu ve SKDM, enerji yoğun sektörlerde üretim maliyetlerini artırır → çelik, çimento, gübre gibi ürünlerde fiyat yansımaları maliyet enflasyonunu tetikleyebilecektir (yeşil enflasyon).
• Regresif etki: Düşük gelirli haneler enerji ve temel mal fiyatlarındaki artıştan daha fazla etkilenir; gelir dağılımı baskısı artabilecektir.
• Pigou vergisinin dengeleyici gücü: ETS gelirleri yeşil yatırımlara, hedefli sosyal transferlere veya diğer vergilerin indirimine (revenue recycling) yönlendirilirse enflasyon baskısı görece olarak hafifleyebilir.
Ulusal ETS kurulursa SKDM yükü azalır (yerel fiyat 20–50 €/ton olursa yıllık yük 1–1,5 milyar € düşebilir).
• Genel etki: 2026 geçiş döneminde sınırlı ama mevcut enflasyonist risk; TCMB’nin sıkı duruşu ve mali disiplinle yıl sonu %20–25 bandı gerçekçi görünüyor. Pigou yaklaşımı uzun vadede emisyon azalırken ekonomik etkinliği artırabilir, ancak kısa vadede geçiş sancıları (maliyet artışı) doğru yönetilmezse stagflasyon riskini ortaya çıkarabilecektir.
COP31 Antalya Zirvesi (Kasım 2026)
“Eylem zamanı” mottosuyla yapılması planlanan COP 31 Antalya Zirvesi, küresel iklim fonları ve yeşil teknoloji akışını hızlandırabilme potansiyelini ortaya koymaktadır.
Kasım 2026 da Antalya ‘da yapılması planlanan organizasyonun maliyeti kısa vadeli baskı yaratsa da, ETS Pilotu + SKDM uyumuyla Türkiye, rekabet gücünü koruyup uluslararası konumunu ve uluslararası stratejisini güçlendirebilecek önemli bir durum fırsatını beraberinde getirmektedir.
Genel anlamda etkilerini belirtecek olursak:
Kısa Vadeli Etkiler
• Turizm ve hizmet sektörü canlanması: Antalya’da off-season döneminde 1,5–2 milyar dolar civarında döviz girişi öngörülmektedir(konaklama, taşımacılık, catering, etkinlik hizmetleri).
• Altyapı ve organizasyon harcamaları yerel istihdamı artıracak olsa da , bütçeye kısa vadeli yük bindirmesi söz konusu olabilecektir .
Uzun Vadeli Etkiler
• Yeşil dönüşüm yatırımlarını hızlandırabilir : Yenilenebilir enerji, karbon piyasaları ve sürdürülebilir tarım projelerine küresel fon akışı artabilir.
• İklim finansmanı erişimi güçlenebilir: Kayıp-zarar fonu ve yeşil kalkınma mekanizmalarından daha fazla pay alma şansını beraberinde getirmektedir.
• Antalya’nın küresel marka değeri yükselebilir : “İklim dostu destinasyon” algısı turizme kalıcı katkı sağlayabilecek potansiyel bir avantajı getirebilir.
Riskler
• Yüksek organizasyon maliyeti enflasyonist bir baskı yaratabilir.
• Zirvenin başarısı, Türkiye’nin somut emisyon azaltım taahhütlerine bağlı olduğundan dolayı aksi durum söz konusu olduğunda beklentileri karşılayamama riski olduğu için bütçeye ek maliyeti ile birlikte olumsuz konuşulacak senaryoları gündeme getirebilecektir.
SONUÇ
Büyük Sıfırlama (Great Reset) kavramı, Türkiye ekonomisinde üç temel eksende somutlaşmaktadır:
dijital dönüşümün ivme kazanması, yeşil ekonomiye geçişin hızlanması ve karbon fiyatlandırma mekanizmalarının (özellikle Emisyon Ticaret Sistemi pilotu ve AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) devreye girmesi durumlarını sunmaktadır.
COP31 Antalya Zirvesi (Kasım 2026) ve ulusal ETS pilot uygulaması (2026-2027), bu yapısal dönüşümü küresel ölçekte görünür kılacak ve iklim finansmanı ile yeşil yatırım akışını hızlandırabilecek en kritik dönüm noktalarından biri olacaktır.
Enflasyonun mevcut düşüş eğilimine rağmen, Pigouvian vergi mantığına dayalı karbon maliyetleri (ETS ve CBAM kaynaklı) kısa-orta vadede enerji yoğun sektörlerde maliyet enflasyonu baskısı yaratma potansiyeli taşımaktadır. Bu geçiş sürecinin ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği, aşağıdaki unsurların etkin bir biçimde hayata geçirilmesine bağlıdır:
• Adil geçiş politikaları (işgücü piyasasında kayıpların telafisi ve yeniden beceri kazandırma programları),
• ETS gelirlerinin amaç odaklı kullanımı (revenue recycling: yeşil yatırımlar, hedefli sosyal transferler veya çarpık vergilerin indirimi),
• Öngörülebilir, şeffaf ve kapsayıcı politika çerçevesi.
Bu üç koşulun sağlanması halinde Türkiye, küresel iklim-ekonomi rejiminde hem rekabet gücünü koruyabilecek hem de gelişmekte olan ülkeler arasında lider konumlara yükselebilecektir.
Aksi takdirde, geçiş dönemi maliyetleri (maliyet enflasyonu, istihdam kayıpları, gelir dağılımı bozulması) ekonomik toparlanma ivmesini zayıflatabilir ve yapısal dönüşüm fırsatlarını sınırlayabilir.
Kısaca ifade etmek gerekirse: Dönüşüm kaçınılmazdır ve fırsatlar barındırmaktadır; başarısı ise adalet, etkin gelir geri dönüşü ve kurumsal şeffaflıkla belirlenecektir.
KAYNAKÇA
• TCMB Enflasyon Raporu 2026-I: https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/97f97367-cd01-4bab-813e-29748c7b9c48/SunumB12_02_2026.pdf?MOD=AJPERES
• Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Sunumu: https://hmb.gov.tr/uploads/2025/12/2026-Yili-Genel-Kurul-HMB-Butce-Sunumu_15.12.2025-2ec3e1b7fbf65e03.pdf
• Strateji ve Bütçe Başkanlığı – İşgücü Piyasalarında Yeşil Dönüşüm Raporu: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Isgucu-Piyasalarinda-Yesil-Donusum-Calisma-Grubu-Raporu_01082025.pdf
• İklim Haber – ETS Hakkında Merak Edilenler: https://www.iklimhaber.org/ets-hakkinda-merak-edilenler-nedir-ve-nasil-calisacak
• Anadolu Ajansı – Türkiye ETS Pilot Uygulamaları Başlıyor: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiye-emisyon-ticaret-sisteminde-pilot-uygulamalar-bu-yil-baslayacak/3807361
• SteelOrbis – Ulusal ETS ve SKDM Maliyetlerinde Düşüş Beklentisi: https://tr.steelorbis.com/celik-haberleri/guncel-haberler/ulusal-emisyon-ticaret-sistemi-bu-yil-basliyor-sanayinin-skdm-maliyetlerinde-ciddi-dusus-bekleniyor-1431340.htm
• Pigou Vergisi – Vikipedi (Türkçe): https://tr.wikipedia.org/wiki/Pigou_vergisi
• Pigou Effect – Corporate Finance Institute: https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/pigou-effect
• İklim Değişikliğiyle Mücadelede Maliye Politikası Araştırması (DergiPark): https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5481279
• PwC Türkiye 2026 Ekonomik Görünüm Raporu: https://www.pwc.com.tr/tr/gundemdeki-konular/yayinlar/dunyada-ve-turkiyede-ekonomik-gorunum-2026-v-web.pdf
MÜCTEBA ONURHAN ÖZMUMCU
EKONOMİST
